Bij scheiden van drijfmest ontstaat een dunne fractie (rijk aan werkzame stikstof) en een dikke fractie (rijk aan fosfaat en organische stof). Pas het bemestingsplan zo aan dat de mestscheidingsproducten zo goed mogelijk aansluiten bij de behoefte van het gewas en de levering uit de bodem. Mestscheidingsproducten optimaal inzetten in ruimte en tijd verhoogt de nutriëntenbenutting en beperkt verliezen naar het watersysteem.
De fosfaatrijke dikke fractie kan bijvoorbeeld worden verdeeld over de percelen op basis van de fosfaattoestand van de bodem: minder bij een hoge(re) fosfaattoestand en meer bij een lage(re) fosfaattoestand. De dunne fractie die rijk is aan werkzame N, kan gedurende het groeiseizoen worden ingezet om het gewas bij te bemesten, mits dit emissiearm gebeurt (wettelijk verplicht voor dierlijke mest).
Scheiden aan de bron
Mestscheiding kan op verschillende manieren. Met scheiding aan de bron wordt de urinefractie direct onder de koe (koetoilet) of in de stal (aangepaste vloer met kleine gaatjes) gescheiden van de dikke(re) fractie. Mestscheiding kan ook mechanisch, bijvoorbeeld met een schroefpers (vijzelpers) waarbij de mest met een vijzel door een cilindrische zeef wordt geperst of met een decanter waarbij de mest in een horizontale centrifuge op hoge snelheid wordt gescheiden. Beide technieken kunnen op bedrijfsschaal worden ingezet. Op grotere schaal kan de dunne fractie worden opgewerkt door middel van ultrafiltratie en omgekeerde osmose.
Nutriënten gerichter inzetten
Gewassen hebben nutriënten nodig. Bij onbewerkte mest stemt de nutriëntensamenstelling niet altijd overeen met de nutriëntenlevering door de bodem en de gewasbehoefte. Door mest te scheiden ontstaan twee fracties die verschillen in eigenschappen en samenstelling, waardoor nutriënten gerichter kunnen worden ingezet. Hierdoor kan de bemesting beter worden afgestemd op de behoefte van het gewas en het moment van toediening. Een betere benutting van nutriënten kan leiden tot minder verliezen naar lucht en water, bijvoorbeeld in de vorm van ammoniakemissie en nitraatuitspoeling.
Belangrijk is wel dat mestbewerking alleen bijdraagt aan emissiereductie wanneer de mestfracties volgens de ‘4 juistheden’ worden toegediend. Mestscheidingsproducten zijn dierlijke mest en dienen emissiearm te worden toegediend met een inwerkplicht op bouwland.
Tip: Houdt er rekening mee dat de N-gebruiksnorm onderscheid maakt tussen de verschillende dierlijke mestfracties (zie link).
Kosten en opbrengsten
Mestbewerking vraagt om investeringen, zeker wanneer een bedrijf een eigen installatie wil aanschaffen. Tegelijkertijd brengt ook het afvoeren van mest kosten met zich mee. Afhankelijk van de situatie kan mestscheiding economisch interessant zijn, bijvoorbeeld wanneer nutriënten beter op het eigen bedrijf benut kunnen worden of wanneer transport en afvoer van mest worden verminderd.
Binnen de Europese regelgeving zijn recent kaders gesteld om zogenoemde RENURE-producten toe te laten. Voor deze producten verandert (onder strikte voorwaarden) de status van dierlijke mest naar kunstmest. In Nederland is dit nog niet toegestaan.
Voor melkveehouders kan het in de toekomst financieel aantrekkelijk worden om mest te scheiden als mestscheidingsproducten voldoen aan de RENURE-criteria. Een deel van de kunstmest wordt dan vervangen door bewerkte mest, waardoor zowel afvoerkosten als kosten voor de aankoop van kunstmest kunnen worden bespaard.
Meer informatie
- Rapport: mestbewerking en waterkwaliteit, een case studie voor het beheersgebied van waterschap Aa en Maas
- Rapport: effect afzet mestverwerkingsproducten bij wettelijke status kunstmest of EG-meststof
- Publicatie: technical proposals for the safe use of processed manure above the threshold established for Nitrate Vulnerable Zones by the Nitrates Directive
- Artikel: mestverwerking voor een effectieve en efficiënte kringloop
- Artikel: RENURE (kunstmestvervangers): resultaten Europees SAFEMANURE-onderzoek