Een rustgewas is een gewas dat de bodem rust geeft, doordat er weinig of niet in de grond gewerkt wordt tijdens de teelt en de oogst. Ze dragen op twee manieren positief bij aan de bodemkwaliteit. Rustgewassen zelf hebben een goede doorworteling en relatief grote organische stofaanvoer. Daarnaast hebben rustgewassen over het algemeen een vroeg oogsttijdstip, waardoor er ruimte is voor de teelt van een groenbemester. Rustgewassen, idealiter in combinatie met een groenbemester, onttrekken op efficiënte wijze nutriënten. Daardoor blijft er na de teelt minder minerale stikstof in de grond achter en is de uitspoeling lager dan bij intensieve gewassen.
Rustgewassen zijn onmisbaar in een duurzaam bouwplan. Ze kunnen bijdragen aan de bodemkwaliteit doordat het vaak diep en goed wortelende gewassen zijn. Daarmee kunnen ze ook uit diepere lagen water en nutriënten opnemen, wat ze efficiënt maakt in opname. Ten slotte is het oogsttijdstip over het algemeen vroeg, waardoor de kans groter is dat rustgewassen onder goede omstandigheden geoogst kunnen worden in vergelijking met rooigewassen. Voor het bedrijf helpt een bouwplan met veel rustgewassen stress op de bodem te verminderen en risico’s op structuurschade terug te dringen. en het biedt flexibiliteit voor een veranderende marktvraag en weerbaarheid tegen veranderende weersomstandigheden. Voor de omgeving zijn rustgewassen positief: het gebruik van gewasbescherming, bemesting en brandstof is relatief laag voor het verbouwen van rustgewassen. Daarnaast zijn de meeste rustgewassen efficiënte stikstofbenutters waardoor uitspoeling van nitraat naar het grond- en oppervlaktewater een stuk minder is dan bij rooigewassen.
Kosten en opbrengsten
Economisch vraagt een groter aandeel rustgewassen om een zorgvuldige afstemming van de bedrijfsvoering. De directe inkomsten uit rustgewassen zijn meestal lager dan bij rooigewassen zoals aardappelen of uien. De inzet van rustgewassen kan zeker ook positieve effecten hebben op de deze rooigewassen: een betere bodemstructuur en bodemvruchtbaarheid kunnen zorgen voor hogere opbrengsten, lagere kosten, minder gewasbeschermingsmiddelen en betere benutting van meststoffen. Daarnaast zorgt een betere balans tussen rust- en rooigewassen voor een betere verdeling van werkzaamheden op het bedrijf. De oogstmomenten liggen verder uit elkaar dan bij rooigewassen en de gewasverzorging bij rustgewassen vraagt over het algemeen minder tijd.