Een helofytenfilter is een eenvoudige en natuurlijke manier om water te zuiveren. Het water stroomt door een zone met planten zoals riet of lisdodde. In de wortels leven bacteriën die meststoffen opnemen en stoffen afbreken. De wortels van de planten brengen zuurstof in de bodem. Daardoor worden voedingsstoffen beter vastgelegd en blijft het water schoner. Zo zuiveren de planten het slootwater.
Wanneer is een helofytenfilter handig?
Ook op percelen met nutriëntrijk drainwater of in gebieden waar veel voedingsstoffen uit de slootbodem vrijkomen, kan een filter veel betekenen. Een helofytenfilter wordt vaak aangelegd in of langs een bestaande sloot, bijvoorbeeld in een overgedimensioneerde watergang. Zo blijft je productieve landbouwgrond beschikbaar en wordt het water direct op de juiste plek gezuiverd.
Waterschappen en RVO stellen voorwaarden aan de aanleg. Vooral de doorstroming is belangrijk: het water moet voldoende tijd krijgen om te worden gezuiverd. Niet elke watergang is daarom geschikt. In kleinere of niet-schouwsloten zijn vaak goede kansen.
Wat mag en kun je met een helofytenfilter?
In een helofytenfilter mag je niet bemesten of bespuiten. De kracht van het systeem zit juist in de natuurlijke werking van planten en bacteriën. Wel mag je jaarlijks maaien. Dat is zelfs goed voor het filter, omdat je zo nutriënten afvoert en verstopping voorkomt.
De planten die je kunt telen zijn soorten die goed tegen natte omstandigheden kunnen, zoals riet, lisdodde, zegge en biezen. De biomassa die je oogst kun je gebruiken als biowarmte, compost of soms als grondstof voor isolatiemateriaal. Behandelt het filter erfafspoelwater? Dan is het verstandig om voorzichtig te zijn met het gebruik van de biomassa. Deze kan reststoffen bevatten. Laat bij twijfel een analyse uitvoeren voordat je het als veevoer gebruikt.
Wat levert het op voor bodem en water?
Een helofytenfilter verbetert de waterkwaliteit merkbaar. Doordat het water langzaam door het filter stroomt, krijgen slib en andere zwevende deeltjes de tijd om te bezinken. Ook remmen de planten de stroming, waardoor minder bodem wordt opgewerveld. Daarnaast worden stikstof, fosfaat en organische stoffen deels afgebroken of vastgelegd. Het filter zuivert water dat via drainage of afspoeling richting de sloot gaat. Zo komen er minder stikstof en fosfaat in het oppervlaktewater terecht.
Daarnaast draagt een helofytenfilter bij aan biodiversiteit, omdat het een leefgebied biedt voor vogels, insecten en amfibieën. Het helpt ook bij klimaatmitigatie: het filter houdt water vast in droge periodes en dempt piekafvoer na hevige regen.
