Nitraatweerbericht van november

Vanggewassen doen duidelijk hun werk.

Wil je meer weten over het N-naleverendvermogen van jouw groenbemester of vanggewas?

Belangrijkste advies
Wil je nu nog bemesten, in vollegrondsgroentegewassen indien volgens de wet toegelaten, kies dan een nitraatarme meststof of bemest in meerdere kleine giften. Dit beperkt uitspoeling.

Aanmelden voor gratis Nmin-metingen via WaterWinst kan nog tot 15 oktober. Doe dat via deze link.

Deze week in het veld 

Doe dit
– Maak een inschatting van de hoeveelheid N die door het vanggewas of de groenbemester is opgenomen en in het voorjaar weer vrijkomt. Houd hier rekening mee in het bemestingsplan.
– N, die in het voorjaar weer vrijkomt, hoeft niet extra gestrooid te worden.

Let op
– Een groenbemester of vanggewas heeft de grootste N-opname in augustus en september. Daarna gaat de opname omlaag.

Voorkom
– Het gebruik van nitraatrijke meststoffen in het najaar (vollegrondsgroente).

Weer en bodem: wat zien we? 

– Wisselvallig weer met plaatselijk wat grotere neerslaghoeveelheden
– Langverwachte regenval zorgde voor verlichting bij de inzaai van vanggewassen
– Regen nog niet voldoende om de ondergrond duurzaam met water te verzadigen
– September nog warm en de mineralisatie in de bodem gaat door

Gewas in beeld 

Suikerbieten
Stikstofvoorraden in de grond zitten op een laag niveau.

Uien
Het rooien kan de mineralisatie tijdelijk stimuleren, vooral bij warm en vochtig weer. Zaai daarom het vanggewas tijdig na het rooien in, zodat vrijkomende stikstof optimaal wordt benut.

Mais & Aardappelen
De Nmin-waardes gaan langzaam omhoog. De stikstofopname van de planten is al een maand gestopt, maar in de bodem vindt nog mineralisatie plaats. Dit zorgt voor een toename van minerale N in de bodem.

Deze metingen laten zien dat de voorjaarsbemesting maar mogelijk ook een hoger stikstofleverend vermogen nog tot ver in september de stikstofdynamiek in de bodem kan beïnvloeden. Perceel 28 is hier een mooi voorbeeld van.

Werd in het voorjaar vaste mest toegepast, komt de stikstof meestal pas laat beschikbaar. Dit kan later zijn dan dat jouw hoofdteelt de grootste N-opname heeft gehad. Met een vanggewas kun je een deel van de stikstof in de bodem houden voor de volgteelt. Wil je weten hoeveel kilogram N de groenbemester heeft opgenomen? Klik dan op deze link.

Circa de helft van de opgenomen N kan in een volgend jaar vrijkomen en weer beschikbaar zijn voor de volgteelt.

Tabel: N-inhoud van verschillende groenbemesters bij de weergegeven gewashoogte (bron: Handboek Bodem en Bemesting)

Granen
Zijn de groenbemesters tijdig gezaaid en mooi opgekomen, dan zien we een duidelijke N-opname zoals bij perceel 23. De 80 kilogram N blijkt voor een groot deel door de half augustus gezaaide gele mosterd opgenomen te zijn. Op 22 september bleek de groenbemester circa 70 centimeter hoog te zijn. In de tabel kunnen we aflezen dat de gele mosterd dan circa 70 kilogram heeft opgenomen.

Bij een te hoge N-gift in augustus zal de groenbemester minder instaat zijn om nog alle N op te leggen. Hier bestaat risico op uitspoeling bij nat weer.

Er geldt altijd, hoe langer een groenbemester of vanggewas staat, hoe meer stikstof gevangen kan worden en uitspoeling voorkomen kan worden

Grasland
Over het algemeen wordt verwacht dat bij graszoden een hoog N-residu gevonden wordt. Hier zien we een ander beeld. De graszoden worden met kleine intervallen steeds bemest waardoor de behoefte en het aanbod gelijk op lopen. Het perceel blijvend grasland laat een wat hoger N-voorraad zien maar nog steeds mooi laag. Bovendien zal er nog een snede geoogst kunnen worden, de grasgroei is zeker nog aanwezig.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB

Na de regenbuien eind augustus komt de mineralisatie weer op gang en N komt beschikbaar. Het N-residu van de voorteelt is vaak voldoende voor de groei van de groenbemester. 

Ga verstandig om met de inzet van organische mest.  

Belangrijkste advies:
– Maak gebruik van de stikstof, die nu nog in de bodem zit.
– Denk al over de bemestingsstrategie van 2027 na.
– De aanmelding voor de landelijke meetcampagne voor de N-residumeting is vol. Vanuit het project WaterWinst worden nog gratis metingen aangeboden. Hierover volgt een mailing.   

Deze week in het veld 

Doe dit
– Zowel bij tuinbouwgewassen als ook bij groenbemesters kun je de groei van het bladapparaat nog stimuleren met plantversterkers
– Zorg dat een groenbemester goed kan groeien en de resterende stikstof in de bodem kan opnemen
– Denk na over composteren van strorijke mest voor volgend jaar 

Let op
– Aanmelden voor de gratis Nmin-metingen kan tot 15 oktober 2026 

Voorkom
– Een te hoge mestgift voor de inzaai van een groenbemester  

Weer en bodem: wat zien we? 

– Half augustus vijfde hittegolf van dit jaar
– Over de drie zomermaanden totaal in Limburg slechts 100 tot 150 millimeter regen: ongeveer honderd millimeter minder dan gebruikelijk
– Tweede helft van augustus eindelijk neerslag. Bovenlaag in de grond is vochtig, ondergrond nog droog 

Gewas in beeld 

Suikerbieten
Stikstofvoorraden in de grond gaan verder omlaag. Indien mogelijk bladbemesting uitvoeren samen met ziektebestrijding. 

Uien
Gedeeltelijk zijn de uien al gerooid en een groenbemester of vanggewas is ingezaaid. Op sommige percelen werd eind augustus ook nog drijfmest toegepast. Hierbij was het belangrijk om rekening te houden met de behoefte van de groenbemester en eventueel het volggewas en de mineralisatieprocessen in de bodem. Alle stikstof, die toegevoegd wordt of vrijkomt maar niet opgenomen wordt, kan over de winter uitspoelen. Voor de lössgronden is de teelt van een diepwortelend gewas in 2027 een mogelijkheid om een deel van de niet opgenomen stikstof toch te benutten.  

Het is niet makkelijk om bodemprocessen in te schatten, vooral met steeds extremere weersituaties. Het is wel belangrijk om te leren met de mineralisatie in de bodem om te gaan. Zowel met het oog op doelsturing als ook met het oog op de kunstmestprijzen in de toekomst, is hier winst te halen. 

Mais
Bij percelen, waar in het verleden bokashi is toegepast, zien we de mineralisatie op gang komen en de N-waarden stijgen. 

We zien dat het zinvol is een vroeg ras te kiezen waardoor een nazaai van een vanggewas vroeg uitgevoerd kan worden en de resterende stikstof nog goed opgenomen kan worden.  

Granen
Op 3 van de 4 percelen werd drijfmest toegepast en een groenbemester gezaaid. De beschikbare stikstof die we meten is voor een deel hoger dan de behoefte van het gewas. Dit is problematisch, vooral op zand. Verder zijn veel groenbemesters net pas opgekomen en nemen nog niet veel stikstof op. Zorg in deze situatie dat de groei van de groenbemester bevorderd wordt door bijvoorbeeld toepassing van plantversterkers om zeker te stellen dat zo veel mogelijk stikstof opgenomen wordt.   

Tuinbouw
We zien de N-waardes omhooggaan. Vooral op percelen waar in het voorjaar vaste mest of stromest is toegepast, komt nu de stikstof vrij. Dit is later dan verwacht. Vanwege de droogte is de omzetting van de mest langzamer verlopen. Dit laat zien hoe moeilijk het is om met organische mest de N-toevoer precies te sturen. Door compostering van de mest kun je hier meer grip op krijgen. Omdat de vertering van de mest al vooraf heeft plaatsgevonden komen de nutriënten uit compost sneller beschikbaar en kunnen makkelijker in een bemestingsschema geïntegreerd worden.

Is er geen mogelijkheid voor compostering dan is het belangrijk om goed af te wegen wanneer de mest uitgereden wordt. De vragen ‘Wat is goed voor de bodem? Wat past mijn teelt? Wanneer wil ik dat mijn mineralen vrijkomen?’ zouden hierin leidend moeten zijn.  

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB

De daling van de N-min waardes zet door in juli op veel percelen. Uitzondering zijn de pas geoogste percelen.

Bodemprocessen zitten op een laag niveau. Zeker daar waar beregenen niet mogelijk is.

Belangrijkste advies:
Bij de heersende droogte en temperaturen zitten de bodemprocessen op een laag pitje. Bladvoeding is een mogelijkheid maar transport in de plant zit ook op laag niveau. Laat het gewas het natuurlijke proces doormaken en bepaal de uit te voeren strategie als het gaat regenen.

Deze week in het veld

Doe dit

• Houd gewassen overeind met vocht indien mogelijk.
• Als geen beregening mogelijk is laat het gewas dan met rust en wacht af.
• Bij een ziektebestrijding kan beetje bladmeststof of plantversterker meegegeven worden.

Let op
Bij deze aanhoudende droogte verlopen bodemprocessen op laag niveau. Bij regen of beregening snelle toename van mineralisatie. Dan pas bijsturen indien nodig en zinvol.

Voorkom

• Bemesting met korrelmeststoffen wanneer er geen vocht is.
• Overbemesting uit voorzorg.

Weer en bodem: wat zien we?

• Extreem zonnige en zeer droge en warme juli maand. Dit weerbeeld zet door in augustus.
• Tweede hittegolf eerste helft juli minder hoge temperaturen en lagere luchtvochtigheid dan bij de hittegolf in juni
• N-min waardes in de laag 0-30 cm zijn lager dan in dezelfde periode in 2025
• Bij aanhoudende droogte wordt bodemleven inactief en mineralisatie neemt af. Er komt weinig stikstof beschikbaar.

Gewas in beeld

Suikerbieten
Verkleuring treedt op in het gewas. Stikstofvoorraden zijn laag en op. Indien mogelijk bladbemesting uitvoeren samen met ziektebestrijding.

Aardappelen
De dalende lijn in de beschikbare stikstof in de laag 0-30 cm zet door. Dit is het gevolg van een afnemende mineralisatie en de opname van het gewas. Wanneer de temperatuur in de rug hoog opgelopen is, zal doorwas inductie in gang gezet zijn. Dit zal op beregende percelen niet of veel minder optreden.

Uien
De uien gaan strijken, soms ook door de droogte. Op het perceel waar laat gezaaid is en beregend staat het gewas nog goed. Met druppelirrigatie geef je op het juiste moment de juiste hoeveelheid water en meststoffen geven. Dat zou onder de heersende omstandigheden een goede optie zijn.

Mais
De stikstofopname is voorbij. Niet beregende percelen zijn verdroogd en hebben geen of een slechte kolfzetting. Bij verdroogde percelen is vroege oogst een optie met daarna inzaai van gras of een vanggewas. Ook daarvoor zal regen nodig zijn.

Granen
Granen zijn geoogst. Voor een groenbemester is het nog wat vroeg. Er moet sowieso voldoende vocht zijn voordat met zaaien begonnen kan worden.

Tuinbouw
Alle percelen zijn beregend. Stikstofvoorraden zijn wisselend maar vergeleken met vorig jaar wel lager.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB

Duidelijke daling van de N-min waardes eind juni op bijna alle percelen.

Hoe reageren op hittestress?

Belangrijkste advies:
Na het dorsen van de granen is nu de tijd om na te denken over welke groenbemester het beste gezaaid kan worden en wanneer.

Bij hitte ervaart de plant stress. Deze stress niet compenseren met een extra N-gift, verlaag de stress bijvoorbeeld door gerichte toepassing van biostimulanten.

Deze week in het veld

Doe dit

• Laat checkmonsters uitvoeren om tekorten in kaart te brengen
• Geef stikstof in korrelvorm alleen als er mogelijkheid voor beregening is. Gebruik anders bladbemesting.

Let op

• Bij aanhoudende droogte neemt de mineralisatie af. Bij beregening kan de mineralisatie snel toenemen en op korte termijn stikstof beschikbaar komen

Voorkom

• Een standaard N gift zonder actuele beoordeling
• Overbemesting uit voorzorg

Weer en bodem: wat zien we?

• eerste helft van juni regelmatig regen en nog tamelijk koel
• tweede helft van juni legendarisch warm en met hoge luchtvochtigheid
• N-min waardes in de laag 0-30 cm zijn laag
• Bij aanhoudende droogte wordt bodemleven inactief en mineralisatie neemt af. Er komt weinig stikstof beschikbaar.

Gewas in beeld

Suikerbieten
De rijen zijn nu dicht. Vaak tonen de oude bladeren zonnebrand. Dit is een gevolg van de droogte en vaak een te late beregening. Het is belangrijk om de groei van jong loof te blijven stimuleren. Dit kan het beste via bladbemesting eventueel in combinatie met een ziektebestrijding.

Aardappelen
De beschikbare stikstof in de laag 0-30 centimeter daalt. Dit is het gevolg van een afnemende mineralisatie en de opname van het gewas. Heb je twijfels of er genoeg voorraad in de bodem is, laat een checkmonster nemen.

Uien
De gewasbehoefte aan stikstof kan het beste gedekt worden met meerdere kleine N-giften in plaats van een hoge gift in het begin. Het risico op uitspoeling is bij een enkele gift groter.

Mais
Er is veel vegetatieve groei geweest de afgelopen maand. Op dit moment is de gewasbehoefte aan stikstof groter als door de mineralisatie nageleverd wordt. Over twee weken neemt de stikstofbehoefte wel af.

Granen
De eerste granen worden gedorst. De afrijping gaat snel onder de huidige weersomstandigheden.

Het is nu tijd om na te denken over welke groenbemester en welk zaaimoment het beste past. Houd daarbij rekening met het volggewas maar ook het moment van afrijpen van de groenbemester. Dit kan belangrijk zijn voor de GLB-subsidie. De goede agrarische praktijk zal zijn om vroeg te zaaien om nutriëntenuitspoeling te voorkomen.

Eventueel kan een kleine startgift stikstof noodzakelijk zijn. Bij niet-vlinderbloemige groenbemesters mag deze gift maximaal 40 kg/ha N zijn.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB

Optimale omstandigheden voor mineralisatie en toegepaste bemesting versterken elkaar en zorgen voor het zogenaamde priming-effect.

Hoe reageren op hagel?

Belangrijkste advies:

Het naleveringsvermogen van percelen kan enorm verschillen. Meten blijft de basis voor gerichte bemestingskeuzes en het voorkomen van overbemesting.

Bij hagelincidenten ervaart de plant stress. Deze stress niet compenseren met een extra N-gift, vooral niet als er nog genoeg N in de grond zit. Maar verlaag de stress bijvoorbeeld door gerichte toepassing van biostimulanten.

Er zijn aanwijzingen dat het priming-effect optreedt.

Doe dit

• Controleer perceel verschillen en opbrengstpotentie
• Laat checkmonsters uitvoeren

Let op

Bij warmer weer en genoeg vocht in de bodem versnelt de mineralisatie en meer N komt beschikbaar voor de plant.

Voorkom

• Een standaard N gift zonder actuele beoordeling
• Overbemesting uit voorzorg

Weer en bodem: wat zien we?

• Mei was op de meeste plaatsen in de provincie iets natter dan gebruikelijk, meer dan 60 mm regen.
• De meeste regen in Zuid-Limburg met 80 tot 100 mm.
• Lokaal waren er meermaals hagelincidenten.
• Voldoende bodemvocht voor gunstige groeiomstandigheden en effectieve opname van voedingsstoffen
• Hogere dagtemperaturen zorgden voor een stijging van de bodemtemperatuur.

Dit heeft geleid tot hogere microbiële activiteit in de bodem. Wanneer bemesting samenvalt met optimale omstandigheden voor mineralisatie, wordt dit proces extra versterkt (het zogenaamde priming-effect).

Gewas in beeld

Uien

Voor de langste dag van het jaar moet de laatste bemesting bij uien uitgevoerd worden. Circa 150 N kg/ha zal voor de planten beschikbaar moeten zijn/komen, voordat de bolvorming begint. Houd hierbij rekening met het naleveringsvermogen van jouw bodem. Het is belangrijk om ook de zwavel en calcium behoefte van het gewas aan te vullen en niet alleen de groei met de N te sturen.  Een te grote N bemesting gaat ten koste van de bewaarbaarheid van sommige rassen en ook de bestrijding van trips wordt er niet eenvoudiger mee.

Aardappelen

Begin juni, 3-4 weken na de opkomst van de aardappelen moet voldoende N beschikbaar zijn in de bodem. Dit is de fase waarin het gewas de hoogste stikstofopname kent. De ruggen warmen nu op en de mineralisatie verhoogt komt nu sneller op gang. Hierdoor is er nu meer stikstof beschikbaar.

Laat een checkmonster nemen voordat u een standaard N-gift inplant. Stel de bemesting beter uit (tot begin juli) en stem af met uw adviseur. We zien in de praktijk vaak dat andere elementen aangevuld moeten worden en niet de stikstof.

Mais

Van begin juni tot aan de oogst is de gewasbehoefte van mais 175 N kg/ha. Bij percelen waar de gemeten stikstof nu al hoger ligt is het risico op uitspoeling groot.

Granen

De granen hebben een groot deel van de stikstof uit de laag 0-30 cm opgenomen. Hier meten we minder dan 10 kg/ha Nmin. Door de lage voorraad, is hier minder uitspoeling. Dat heeft een positief effect op de kwaliteit van het grondwater.

Wanneer je bemest op een moment dat de omstandigheden ideaal zijn (warm, vochtig, voldoende zuurstof) kan het Priming-effect optreden. Deze heeft 3 fases.

1. Vrijkomen extra stikstof (piek)

• micro-organismen worden erg actief
• ze breken niet alleen de toegevoegde mest af
• maar ook extra bestaande organische stof in de bodem

2. Immobilisatie(na piek),tijdelijk minder stikstof beschikbaar voor planten

• micro-organismen vermenigvuldigen zich (ze groeien door de extra voeding)
• voor hun groei hebben ze stikstof nodig
• ze nemen een deel van de vrijgekomen stikstof op leggen deze vast in hun biomassa

3. Stabilisatie

• microbiële activiteit en biomassa dalen weer tot hun normale basisniveau
• intensiteit van de priming vlakt af en de bodem keert terug naar de toestand van vóór de toevoeging van het verse materiaal

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Dit is het vierde Nitraatweerbericht van 2026. We bekijken metingen tot begin mei 2026 en brengen de ontwikkeling van de minerale bodemstikstof in beeld. Deze keer zoomen we in op de wintergranen.

Weersomstandigheden
In april was er sprake van heel veel zonuren en weinig neerslag. Vooral Noord-Limburg was erg droog met maar 6-7 millimeter regen in april. In Zuid-Limburg is nog 20-25 millimeter regen gevallen. (Bron: Meteo Limburg) De bodemtemperaturen zijn dan ook opgelopen en met voldoende vocht komt dan ook de mineralisatie op gang.

Resultaten referentiepercelen
Alle referentiepercelen zijn begin mei weer bemonsterd. Op veel percelen is bemest en zijn de gewassen gezaaid en gepoot. Het effect van bemesting en de mineralisatie die op gang gekomen is, is dan ook terug te zien. Bij teelt op ruggen warmt de bodem sneller op wat ook terug te zien is in de metingen. Over het algemeen is het beeld dat we bij de verschillende gewassen zien vergelijkbaar met vorig jaar in deze periode. We zoomen verder in op de wintertarwe omdat in deze periode de tweede kunstmestgift gegeven is of zal worden. De wintertarwe is in het algemeen goed uitgestoeld met voldoende stengels per vierkante meter. Alles goed voor een goede productie! De kleur van het gewas is goed wat wijst op een goede mineralenopname door de plant. Op de eerste percelen is de fase van stengelstrekking (Feekes 6-10 / BBCH 30-49) bijna afgerond en is het vlagblad al zichtbaar. We gaan nu naar een belangrijke fase voor de mineralenvoorziening bij wintertarwe:

Feekes 6-10 (Stengelstrekking tot kopschieten): De periode van de hoogste stikstofopname. Het gewas neemt in korte tijd grote hoeveelheden op om biomassa te produceren. De tweede stikstofgift moet worden afgestemd op de verwachte opbrengst.

Feekes 10.5-11 (Bloei tot afrijping): De stikstofopname loopt terug. De focus verschuift naar het verplaatsen van de opgenomen N vanuit de bladeren naar de korrel (eiwitvorming).

De landbouwkundige stikstofbehoefte van wintertarwe is 250 kg N/ha bij 10 ton korrelopbrengst. De stikstofgebruiksruimte op löss is 152 kg N/ha en voor zand zuid 128 kg N/ha. Als de gebruiksnorm limiterend is, moet het gewas tussen de 100 en 200 kg N/ha uit de bodem op kunnen nemen. Op diep doorwortelbare gronden zoals löss zal dat gemakkelijker gaan dan op zandgronden.

Uit de metingen blijkt dat de tarwe veel N heeft opgenomen. De voorraad van half maart (incluis bemesting) is bijna op alle percelen opgesoupeerd.

Waarschijnlijk houdt de tarwe de mineralisatie bij. Het gewas neemt alle vrijkomende stikstof meteen op. Het kan ook zijn dat de bodem wat moeite heeft om door mineralisatie de behoefte goed aan te vullen.

Geadviseerd wordt om bij de tweede gift de resterende gebruiksruimte van het gewas te geven en geen derde gift meer in te plannen of deze alleen via een bladbemesting te geven.

Hieronder zijn de resultaten van de referentiepercelen met granen weergegeven. Perceel 1 Ven Zelderheide betreft een zomergraan.

Voor de meetresultaten van alle gewassen/percelen, klik op deze link.

Verwachting
Momenteel is het koud en nat. Daarna wordt een periode met warmer en stabieler weer voorspeld. Mineralisatie zal dan weer verder doorzetten en de gewassen kunnen rustiger doorgroeien. Zoals al eerder aangegeven: bij twijfel over uit te voeren bemestingen neem een monster en/of raadpleeg je adviseur.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Dit is het derde Nitraatweerbericht van 2026. Hierin blikken we terug op de metingen van 7 april 2026 en brengen we de ontwikkeling van de minerale bodemstikstof in de periode van maart tot begin april 2026 in beeld.

Weersomstandigheden
De observatieperiode werd gekenmerkt door veel zonnige dagen. In totaal werden ongeveer 220 zonuren geregistreerd, waarvan heel Limburg profiteerde. Uit berekeningen van Meteo Limburg op basis van temperatuursommen blijkt dat in Limburg de natuur momenteel een voorsprong heeft van ongeveer een week ten opzichte van 2025, en ongeveer een week achter loopt ten opzichte van 2024.

Ondanks de intense zoninstraling werden bodemtemperaturen in de dubbele cijfers slechts sporadisch en kortstondig bereikt. Eind maart was duidelijk kouder dan gebruikelijk met maxima rond 10 graden, en er trokken enkele typische maartse buien met hagel en natte sneeuw over de provincie. Op vrijdag 27 maart werd de laagste temperatuur van de maand gemeten, variërend van -3 °C tot lokaal -5 °C; aan de grond lagen de temperaturen nog lager.

Wat neerslag betreft kende maart in het grootste deel van Limburg een vrij normaal verloop, met maandtotalen tussen 50 en 70 millimeter. In Midden-Limburg was het iets droger dan gemiddeld, met 42 millimeter in Montfort en 43 millimeter in Berkelaar. (Bron: Meteo Limburg)

Resultaten referentiepercelen
De bodems zijn over het algemeen goed van water voorzien. Een groot deel van de neerslag bleef vooral in de bovenlaag, waardoor ook de nitraat grotendeels in deze bovenlaag is gebleven. Op veel percelen blijven de N-min-waarden dan ook stabiel ten opzichte van februari en maart.

Er is nog nauwelijks sprake van stikstofmineralisatie, aangezien de bodem – met uitzondering van het bovenste laagje – nog te koud is. Op percelen waar wel een duidelijke stijging van de N-min-waarden is vastgesteld, is voorafgaand een organische of minerale bemesting uitgevoerd.

Met uitzondering van wintergewassen is er bij de meeste gewassen nog geen stikstofopname zichtbaar, omdat de gewassen zich nog in het kiemstadium bevinden. Bij wintergranen is wel een duidelijke groei zichtbaar (zie foto wintertarwe op lössgrond). Wintergranen bevinden zich in een vergevorderd ontwikkelingsstadium en nemen overeenkomstig grotere hoeveelheden stikstof op (circa 50 kg N/ha van zaai tot begin mei) wat ook zichtbaar is aan de daling van de Nmin voorraad op de referentiepercelen.

Opvallend is dat de N-min-waarden sterk verschillen tussen percelen. Deze variatie hangt duidelijk samen met zowel de voorvrucht als de bemestingsstrategie in het voorgaande jaar. Percelen met een voorvrucht die laat is bemest en geoogst, vertonen over het algemeen hogere N-min-waarden. Daarnaast is op percelen 8, 9, 10 en 11, waar in voorgaande jaren vaste mest is toegepast, een duidelijke nawerking zichtbaar met relatief hoge N-min-waarden tot circa 140 kg/ha N.

Zeker met de huidige kunstmestprijzen is het verstandiger om circa 75 euro uit te geven voor een N-mineraalmeting dan uitgaan van standaard bemestingsgift. Voor jou als teler is het van belang om te weten wat de situatie van jouw eigen perceel is: stikstof die door de bodem wordt geleverd of al aanwezig is, hoeft immers niet te worden bijbemest. Met stijgende temperaturen wordt een toename verwacht in zowel gewasgroei als stikstofopname. Daarnaast zal de mineralisatie in de bodem geleidelijk op gang komen. Voor een duidelijke versnelling van dit proces is een bodemtemperatuur van minimaal 12 °C vereist.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Dit is het tweede nitraatweerbericht van 2026. Hierin kijken we terug naar de laatste metingen van 9 maart 2026. Er wordt in beeld gebracht wat de ontwikkeling was van de minerale bodemstikstof in de periode februari tot begin maart 2026.

Weersomstandigheden
Februari 2026 was, zeker in vergelijking met de jaren daarvoor, een zachte maand met veel zon. Behalve in het weekend van carnaval, waar de temperaturen nog een keer onder het vriespunt doken, was februari 2026 zachter dan andere jaren. Vooral in de week van 21 tot 28 februari stegen de temperaturen overdag tot meer dan 15 graden. Behalve zacht was er ook veel zon. Zuid-Limburg was met 90 zonuren de zonnigste regio van Nederland en ook Noord-Limburg haalde het gemiddelde aantal zonuren.

Deze winter geldt nog steeds als de droogste sinds 2017. Ook de maand februari heeft dit niet veranderd, ondanks dat er in Zuid-Limburg de meeste neerslag is gevallen in vergelijking met de rest van Nederland. In de regio Epen Vaals werd 130 millimeter neerslag gemeten. (Bron: Meteo-Limburg).

Duidelijk is dat de natuur ontwaakt is. Knoppen ontwikkelen zich al in de fruitbomen en op verschillende wintergraanpercelen is de uitstoeling klaar en komt doorschieten eraan.

Bij deze bovengrondse ontwikkelingen mag je verwachten dat ook de bodem en bodembiologie actief gaan worden. Mineralisatie komt op gang voor diverse voedingsstoffen. Daarvan meten we de minerale stikstof. Mate van mineralisatie hangt af van de bodemtemperatuur en de vochtigheid. De minerale stikstof die we meten komt deels uit bemesting en deels uit mineralisatie door het bodemleven.

Resultaten referentiepercelen
Overeenkomstig met de hierboven beschreven weersomstandigheden was bij de wintergewassen in de tweede helft van februari een eerste groei zichtbaar. Daarvoor werd door de gewassen nauwelijks stikstof (N) opgenomen. De referentiepercelen zijn begin maart bemonsterd. De resultaten zijn te zien in de figuren onderaan dit bericht.

Een eerste bemesting heeft op sommige referentiepercelen al plaatsgevonden. Waar werd bijbemest, is dit ook in de Nmin-waarden terug te zien, bijvoorbeeld op de percelen 16, 22 en 23, waar een stijging van de Nmin-waarde onder de 10 kg/ha begin februari naar waardes van resp. 80kg/ha, 90kg/ha en 60 kg/ha werd vastgesteld. Dit correspondeert met de uitgevoerde  bemesting op deze percelen. Wintergranen hebben in het vroege voorjaar een vrij grote stikstofbehoefte om een goede uitstoeling en hergroei te realiseren. In de laag 0-30 cm is een voorraad van 80-100 kg N/ha gewenst in deze fase.

De hoogste gemeten Nmin-waarde op een perceel zonder bemesting werd vastgesteld in Echt-Susteren met 95 kg/ha ten opzichte van 45 kg/ha in februari. Hoewel daar sinds het laatste hoofdgewas prei geen bemesting meer heeft plaatsgevonden zijn er 45-50 kg/ha N beschikbaar gekomen. Dat is een erg hoge mineralisatie voor deze periode van het jaar. Zelfs als in ogenschouw wordt genomen dat gewasresten van het laat geoogste preigewas mogelijk aan het mineraliseren zijn.

De overige referentiepercelen laten een normaal beeld zien voor de tijd van het jaar.

Op dit moment zijn de omstandigheden voor mineralisatie volop aanwezig. Voor jou als teler is het van belang om de balans tussen bemesting en mineralisatie goed in de gaten te houden: wat de bodem levert hoeft niet bijbemest te worden. Zeker met de huidige kunstmestprijzen zeker niet onbelangrijk.

Het Nitraatweerbericht kan helpen om een beeld te krijgen van de snelheid van mineralisatie en de verschillen tussen jaren. Voor de verschillende gewaspercelen zijn de gemeten waarden hoger dan vorig jaar.

Om zeker te weten welke situatie zich voordoet op jouw eigen percelen is het noodzakelijk om voor de teelt een Nmin-monster te laten nemen. Laat in ieder geval de laag 0-30 centimeter bemonsteren, voor dieper wortelende gewassen is de laag 0-60 centimeter aan te raden. Uiteraard alleen als de bodem deze diepere beworteling toelaat. Is er al dierlijke mest toegediend dan moet er minimaal 6 weken gewacht worden voordat een goed monster genomen kan worden.

Geef de stikstof in deelgiften en probeer de mineralisatie in te schatten vanuit het Nitraatweerbericht of een meting. Beoordeling van de stand van het gewas is een must.

Een andere mogelijkheid is om een stikstofvenster aan te leggen. Probeer een deel (10-20 meter) van het perceel 20 procent lager te doseren. Dit geeft een goed beeld waar je qua bemesting zit: te veel, te weinig of precies goed.

Na de komende meting in april kunnen we een betere inschatting van de mineralisatie geven.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Dit is het eerste nitraatweerbericht van 2026. Hierin kijken we terug naar de laatste metingen van 2025 en de eerste van 2026. Er wordt in beeld gebracht wat de ontwikkeling was van de minerale bodemstikstof in de periode oktober 2025 tot begin februari 2026.

Weersomstandigheden

2025 was, zeker in vergelijking met de twee jaren daarvoor, een droog jaar met veel zon. December 2025 was zelfs extreem zacht totdat het vlak voor kerst ging vriezen gecombineerd met een stevige, koude wind. Behalve zacht was het ook droog. Januari 2026 was juist kouder dan gemiddeld, vooral in Noord-Limburg met lokaal strenge vorst. Zowel Noord- als Zuid-Limburg hebben te maken gehad met sneeuw. Toen de dooi inviel heeft het veel geregend. Januari was dus nat in Noord-Limburg (tot 95 mm in Gennep) terwijl tussen Roermond en Echt slechts tussen de 30 en 40 mm is gevallen. Ook Zuid-Limburg was vrij droog met circa 45 mm neerslag. (Bron: Meteo-Limburg).

Door de relatief lage neerslaghoeveelheid tijdens de winterperiode is minder minerale stikstof naar diepere bodemlagen verplaatst of uitgespoeld. In Noord-Limburg, en vooral op de lichte zandgronden, kan zelfs bij relatief weinig neerslag uitspoeling plaatsvinden. Dit kan voorkomen worden door de teelt van een goed vanggewas. In de periode in januari met heel veel neerslag zal in Noord-Limburg zeker minerale stikstof zijn uitgespoeld.

Wanneer vorstgevoelige vanggewassen (bijvoorbeeld Japanse Haver of gele mosterd) zijn geteeld zijn deze door de vorst grotendeels afgestorven. Bij toenemende temperaturen en/of grondbewerking kunnen deze gewasresten gaan mineraliseren en leiden tot een toename van de minerale stikstofvoorraad.

Resultaten referentiepercelen

In 2025 is op 25 referentiepercelen, verdeeld over de provincie, N-mineraal gemeten in een driewekelijkse cyclus. De resultaten van deze metingen zijn verschenen in diverse Nitraatweerberichten.

In onderstaande grafieken is van een aantal gewassen, die in 2025 geteeld zijn, weergegeven hoeveel minerale stikstof er nog aanwezig is in februari in de lagen 0-30 cm, 30-60 cm en 60-90 cm.

De grafieken geven het gewas van teeltjaar 2025 weer (in de titel), de verschillende percelen en grondsoort en daarbij ook het gewas wat in 2026 geteeld zal worden. Wat opvalt is dat beschikbare voorraden in februari vrij hoog kunnen zijn. Houd met het uitvoeren van de bemesting daar rekening mee. Zo kan overwogen worden om op lössgrond met een voorraad van ruim 80 kg N/ha in de laag 0-60 cm de gebruikelijke startgift van 80 kg N/ha voor de wintertarwe achterwege te laten of te beperken tot circa 30 kg wanneer de N-mineraal zich vooral in de laag 30-60 cm bevindt. Daarmee wordt naast voorkomen van mogelijk verlies ook bespaard op kosten voor kunstmest.

Ook na uien worden nog vrij hoge minerale stikstofvoorraden aangetroffen van 100 tot 150 kg N/ha. Houd hier rekening mee bij de bemesting voor de teelt van 2026! Behalve de hoogte van de gift is ook de timing van bemesting in relatie tot zaai- en plantdatum van belang. Geef een snelwerkende dierlijke mest zoals varkensdrijfmest of een kunstmest zo kort mogelijk voor zaaien en planten. De snel beschikbare minerale stikstof kan bij te vroege toediening bij te veel neerslag al verdwenen zijn voordat het gewas er wat aan heeft.

Om zeker te weten welke situatie zich voordoet op jouw eigen percelen is het noodzakelijk om voor de teelt een Nmin-monster te laten nemen en hier bij de bemesting rekening mee te houden. Is er al dierlijke mest toegediend dan moet er minimaal 6 weken gewacht worden voordat een goed monster genomen kan worden. Houd in ieder geval ook rekening met het vermogen van het perceel om stikstof te leveren. Schakel bij twijfel een adviseur in.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

De laatste week van november is op de meeste percelen voor de tweede keer een Nmin-monster genomen tot 90 centimeter diepte, net als 6 weken daarvoor. De periode van 15 oktober tot 1 december is ook de periode waarin op 1000 andere percelen een Nmin-monster genomen is. Door op deze 25 referentiepercelen aan het begin en het eind van deze periode een monster te nemen, hopen we in beeld te krijgen wat de variatie binnen deze periode is.

In onderstaande grafieken zijn de driewekelijkse Nmin (0-30) uitslagen weergegeven, en de laatste twee momenten zijn de Nmin (0-90) uitslagen. De laag 0-30 cm is blauw, 30-60 cm is oranje en de laag 60-90 is in groen weergegeven. Bij de metingen van april tot en met september hebben we niet dieper dan 30 cm gemeten, wat niet wil zeggen dat in de laag 30-90 cm geen nitraat aanwezig was.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Afgelopen seizoen hebben we iedere drie weken een Nmin-monster, in de laag 0-30 centimeter, genomen op de 25 referentiepercelen voor het Nitraatweerbericht. In de tweede week van oktober is op alle percelen een monster genomen tot 90 centimeter diepte, met een uitsplitsing van de lagen 0-30, 30-60 en 60-90 centimeter.

Dit was meteen de aftrap van de grotere Nmin-campagne die we als LLTB uitvoeren, waarin we 1000 Limburgse percelen laten bemonsteren in de periode van 15 oktober tot 1 december.

De uitslag van deze meting geeft de hoeveel stikstof (in de vorm van nitraat) weer die nog aanwezig is in de bodem. Omdat deze stikstofvorm uitspoelingsgevoelig is, is het van belang om te sturen op een lage Nmin-uitslag in het najaar. Dit voorkomt verlies van waardevolle stikstof en vermindert de nitraatuitspoeling naar het grondwater.

De streefwaarde voor de Nmin-uitslag verschilt per grondsoort, vanwege de verschillen in bodemkarakteristieken en de snelheid waarmee nitraat uitspoelt.  Voor de zandgrond hanteren we een streefwaarde van 50 kg N/ha en voor klei- en lössgrond 80 kg N/ha (in de laag 0-90), mits de juiste maatregelen worden genomen om de beschikbare stikstof vast te leggen. Deze streefwaardes zijn afkomstig van de WUR. In Nederland is er ook steeds meer aandacht voor Nmin-monsters en wordt nog door verschillende instanties gekeken naar passende streefwaardes voor de Nederlandse omstandigheden.

In de grafieken zijn de driewekelijkse Nmin (0-30) uitslagen weergegeven, met op 13 oktober de uitslag van de meting tot 90 centimeter diepte. De laag 0-30 centimeter is blauw, 30-60 centimeter is oranje en de laag 60-90 is in groen weergegeven. De vorige metingen hebben we dus niet dieper dan 30 centimeter gemeten, wat niet wil zeggen dan in de laag 30-90 centimeter geen nitraat aanwezig was.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Alle percelen zijn weer bemonsterd in de vierde week van september. Ondertussen zijn steeds meer percelen geoogst en is bij een deel een groenbemester ingezaaid. Deze activiteiten lijken bij sommige percelen de hoeveelheid nitraat die we meten te beïnvloeden. Waarschijnlijk hebben het rooien of bodembewerkingen na oogst een stimulerende werking op de mineralisatie, zeker met het relatief warme najaar.

Op al deze percelen wordt bij de volgende meting een monster op 0-90 cm diepte genomen, met een uitsplitsing tussen de lagen 0-30, 30-60 en 60-90 cm. Deze Nmin-meting is een belangrijke meting na het groeiseizoen om de stikstofbenutting gedurende de teelt te evalueren.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Op 1 september zijn de percelen weer bemonsterd. Bij de meeste percelen zien we nog een dalende lijn in de hoeveelheid stikstof die we meten. Dat is ook nodig om in november met een lage Nmin meting (0-90 cm) te eindigen.

Op steeds meer percelen is de stikstofopname door het gewas echter gestopt of is het gewas al geoogst. In deze periode kan de mineralisatie in de bodem nog doorgaan, met een risico dat de vrijkomende stikstof uitspoelt als er geen passende maatregelen genomen worden.

Een vanggewas kan nitraatuitspoeling, en verlies van waardevolle stikstof, beperken door deze op te nemen en vast te leggen. Dit komt het volgende seizoen weer deels beschikbaar. Hoe eerder het vanggewas gezaaid wordt, hoe meer stikstof er nog vastgelegd kan worden.

Voor meer tips over vanggewassen en groenbemesters, zoals de groenbemestersoorten, effect op bodemstructuur of aaltjes en de voordelen van groenbemestermengsels, kijk op de website van Handboek Groenbemesters.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Op 11 augustus zijn alle percelen weer bemonsterd. In de periode ervoor zijn er geregeld kleine buien gevallen, al overheerst de droogte.

Veel gewassen zijn in een stadium dat ze weinig stikstof meer opnemen. De hoge temperaturen, met af en toe neerslag houden de bodemmineralisatie echter wel op gang.

Op percelen waar de stikstofopname door het hoofdgewas nu is gestopt, of waar al geoogst is, maar waar de hoeveelheid stikstof nog vrij hoog is, is het belangrijk om een goede groenbemester of vanggewas te telen om de stikstof vast te leggen.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Afgelopen weken is eindelijk weer geregeld regen gevallen. In combinatie met de zomerse temperatuur hebben de gewassen zich afgelopen weken flink kunnen ontwikkelen. We zien op meerdere percelen terug dat de hoeveelheid stikstof gedaald is als gevolg hiervan. We zien ook percelen waar de opname lager ligt dan de mineralisatie, met hogere uitslagen als gevolg, zonder dat er nog bemest is.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Afgelopen drie weken hebben we verschillende uitersten gezien in het weer, van hele hete dagen, tot plaatselijk sterke buien. Ondanks de buien is het zeer droog op de meeste percelen. De droogte heeft ook invloed op de Nmin-cijfers. We zien op een aantal percelen een opleving van de hoeveelheid stikstof die we meten, vaak meer dan dat er bijbemest is. Stikstofmineralisatie wordt onder andere beïnvloed door vocht (door beregening of een plaatselijke bui), warmte en activering van het bodemleven door de groeiende plant. Plantenwortels scheiden wortelexudaten uit, die onder andere suikers, aminozuren organische zuren bevatten. Deze stoffen voeden het bodemleven, zoals bacteriën en schimmels. Door deze stimulans van de microbiële activiteit neemt de omzetting van organisch gebonden stikstof naar beschikbare vormen (zoals ammonium en nitraat) toe. Na droogte worden meer wortelexudaten uitgescheiden dan onder normale omstandigheden, wat tot een extra vrijgave van voedingsstoffen leidt. Daarnaast sterft een deel van het bodemleven af tijdens droogte, waardoor stikstof vrijkomt.

Het warme weer heeft ook tot stijgende bodemtemperaturen geleid, zeker op de zandgronden, maar ook de lössgrond is flink opgewarmd.

Dus wanneer en voldoende regen valt of beregend wordt, zijn dit ideale omstandigheden voor stikstofmineralisatie. Bij de onderstaande cijfers zien we de hoeveelheid stikstof uit nitraat en ammonium die we meten in de bouwvoor (0-30 cm), wat we niet meten is de hoeveelheid stikstof die is vrijgekomen, maar al opgenomen is door het gewas. Lage cijfers willen dus niet per definitie zeggen dat er geen stikstof beschikbaar is voor het gewas.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

In de afgelopen periode  eind mei – half juni liepen de temperaturen op. Er waren dagen bij van 25 graden en meer. Ook is in deze periode de nodige neerslag gevallen. Ideale omstandigheden voor de mineralisatie in de bodem.

Ook zien we dat de gewassen flink aan het groeien zijn. Er komt dus stikstof vrij in de bodem en dat kan direct worden opgenomen door het gewas.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Op 22 mei is op alle referentiepercelen weer een N-minmonster genomen. De resultaten laten steeds grotere verschillen zien tussen de gewassen, terwijl we binnen gewassen vaak dezelfde trends zien.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Op 1 mei zijn de percelen weer bemonsterd en geanalyseerd op ammonium (NH₄⁺) en nitraat (NO3^–) gehalte. We zien bij meer dan de helft van de percelen het nitraatgehalte stijgen, met name de percelen die bemest zijn, waarschijnlijk door het verder vrijkomen van stikstof uit de bemesting, maar ook stikstofmineralisatie in de bodem die gestimuleerd wordt door de bodembewerking.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.

Het eerste nitraatmonster is gestoken op de 23 deelnemende referentiepercelen, hiermee start dan ook ons periodieke Nitraatweerbericht. Het komende jaar wordt hier iedere drie weken een monster gestoken, waarmee we een goed beeld proberen te krijgen van de ontwikkeling van de minerale stikstof in de bodem gedurende het groeiseizoen.

Op enkele percelen is al mest uitgereden, wat resulteert in hogere Nmin-waardes dan de niet bemeste percelen. Met name de NH4+ concentratie neemt snel toe na aanwenden van dierlijke mest. Daarnaast komt de stikstof die opgeslagen zit in de ondergewerkte groenbemester langzaam vrij, wat ook bijdraagt aan de gemeten Nmin-waardes. In combinatie met de bemesting, waardoor de C/N ratio veranderd, zal de stikstof nog sneller vrijkomen uit de biomassa.

Op verschillende percelen hebben ze onder goede omstandigheden al kunnen zaaien op planten, of gaan ze dit komende weken doen. Komende weken zullen we zien hoe de langzaam opkomende gewassen en verdere mineralisatie in de bodem de Nmin-waardes beïnvloeden.

Bekijk de uitgebreide resultaten op de website van de LLTB.