Agroforestry

Agroforestry brengt met haar wortels lucht in de bodem, vangt overtollige nutriënten op en haalt nutriënten uit diepere lagen. Door de wortels kan bij een regenoverschot water sneller  naar diepere lagen worden gebracht en bij een vochttekort kunnen de wortels water naar boven halen. Met agroforestry stimuleer je veel economische en ecologische voordelen en maak je je bedrijf robuuster en klimaatbestendiger. In de akkerbouw kan dit variëren van eenvoudige windsingels op strategische plekken tot rijen met productieve bomen tussen de gewassen.

Met agroforestry worden bomen en struiken ingepast in huidige bedrijfssystemen. Agroforestry ondersteunt bij het verduurzamen van de huidige landbouwsystemen. Een agrarische ondernemer kan agroforestry toepassen op een manier zoals dat bij zijn bedrijf het beste past. Het doel waarmee agroforestry wordt ingezet op het boerenbedrijf hangt af van welke meerwaarde de ondernemer uit de bomen of struiken wil halen. Voor de omgeving draagt agroforestry bij aan meer biodiversiteit en groenblauwe dooradering. Ook kan het helpen om uitspoeling van nutriënten te verminderen en daarmee de waterkwaliteit te verbeteren. Daarnaast leggen bomen koolstof vast in hun biomassa en dragen ze bij aan een klimaatbestendiger landbouwsysteem.

Systemen van agroforestry voor de akkerbouw

In de akkerbouw en groenteteelt worden bomen en struiken meestal in rijen geplant. Zo blijven machines goed inzetbaar en worden de gewassen zo min mogelijk beperkt. In Nederland zijn drie belangrijke type systemen:

• Functionele houtsingels: bomen en struiken hebben als voorname
  doelen windremming en daarmee minder gewasverdamping, en
  (functionele) biodiversiteit.
• Grootschalige rijenteelt: bomen en struiken spelen een
  significante rol in het verdienmodel door de productie van noten,
  fruit, hout of andere producten.
• Kleinschalige rijenteelt: vergelijkbaar, maar dan met meer bomen,
  op kleinere percelen en/of in de groenteteelt.

Agroforestry kan zowel voor het bedrijf als voor het milieu voordelen bieden. Voor het bedrijf kan het zorgen voor een weerbaardere teelt. Windsingels verminderen de wind, waardoor er in droge periodes meer water beschikbaar blijft. Ook kunnen ze bijdragen aan natuurlijke plaagbestrijding.

Systemen van agroforestry voor grasland

In de veehouderij profiteren dieren het meest van de combinatie van agroforestry met weidegang. In Nederland komen drie systemen met grasland het meest voor:

1. Systemen met voederbomen en -hagen: voornamelijk gericht op
   dierwelzijn en natuurlijk (knabbel)gedrag.
2. Boomweides: hoogstambomen gecombineerd met weidegang.
3. Rijenteelt met houtigen op grasland: rijen bomen waartussen wordt gemaaid of geweid.

Voordelen van agroforestry voor gewas, dierenwelzijn en inkomsten

De kosten en opbrengsten van agroforestry

Het verdienmodel van agroforestry is afhankelijk van hoe het wordt ingezet. Daarom is het belangrijk om vooraf een goed plan te maken en de verwachte kosten en opbrengsten in beeld te brengen. Bij productie van een vrucht is het altijd producthoeveelheid keer de prijs. Om hoeveel product het gaat, is afhankelijk van het aantal bomen of struiken per hectare. Dat is altijd minder dan bij volveldse productie. De kwaliteit van de vrucht bepaalt de prijs. De kwaliteit is afhankelijk van het vakmanschap van de ondernemer in kennis, tijd, aandacht, materiaal, machines, preventie en van ziekten en plagen.

Tip: Start klein, doe ervaring op en leer wat op jouw bedrijf en grondsoort goed werkt. Vraag advies waar nodig en breid het areaal uit naar wat past bij het bedrijf en de bedrijfsvoering.

De kosten van arbeid en mechanisatie zijn meestal hoger omdat de plantaantallen per hectare lager zijn dan bij volveldse teelt. De investering in mechanisatie is afhankelijk van hoeveel producten geoogst kunnen worden. Voor gezamenlijke mechanisatie en afzet loont het om regionale samenwerkingen te zoeken. Voordat je met agroforestry begint, moet je als ondernemer eerst een plan maken welke planten en bomen in het bedrijfssysteem passen en op welke manier de aanplant wordt opgebouwd. Belangrijk hierbij is wat de grondsoort is, hoe de ontwatering is en of de afzet van de te oogsten producten op een goede manier geregeld is. De aanvangskosten hangen af van het soort planten en bomen die je gebruikt. Houd er rekening mee dat de aanvangskosten zich in de eerste jaren nog weinig of niet uitbetalen. Exacte kosten en baten zijn op dit moment nog lastig in beeld te brengen, omdat dit van veel factoren afhankelijk is.

Tip: Interesse in agroforestry? Meld je bij het provinciale agroforestry netwerk in jouw provincie! Zij kunnen je ondersteunen in het maken van een passend ontwerp en brengen je in contact met andere boeren die met agroforestry aan de slag zijn gegaan bij jou in de buurt.