Ecologisch slootkantenbeheer

Effectiviteit

Toepasbaarheid

Ecologisch slootkantenbeheer richt zich op het bevorderen van de biodiversiteit en het behoud van een gezond ecosysteem van slootoevers. Sloten zijn essentiële elementen in het landschap. Ze spelen een cruciale rol in het afvoeren van overtollig water, maar ook bij het vasthouden van water. Ecologisch slootkantenbeheer bevordert de waterkwaliteit door een gevarieerde (natte) slootkantvegetatie. Dit is onder andere gezonder voor koeien die uit de sloot drinken. Het schone water kan in de bodem zakken en levert uiteindelijk kostbaar drinkwater op.

Bekijk de factsheet

Wat is ecologisch slootbeheer?

Een sloot is veel meer dan een watergang voor aan- en afvoer van water. Het is ook een leefgebied voor planten, insecten, vissen, amfibieën en andere dieren. Ecologisch slootbeheer houdt rekening met deze biodiversiteit en richt zich op zo weinig mogelijk verstoring van het ecosysteem. Het uitgangspunt is eenvoudig: doe alleen onderhoud wanneer dat nodig is voor de waterhuishouding of om ongewenste verruiging en woekerende planten te beperken.

Ecologisch maaien van sloten en slootkanten

Verwijder vegetatie alleen wanneer dit nodig is. Maai bij voorkeur op 5 tot 10 centimeter boven de bodem. Zo blijven wortels van water- en oeverplanten intact en wordt het bodemprofiel niet beschadigd.

Laat altijd een deel van de vegetatie staan. Een goede richtlijn is om per maaibeurt:

15 tot 50% van de natte oeverzone te laten staan;
10 tot 25% van de watervegetatie te behouden.

Maai bij voorkeur tussen half augustus en eind oktober. In deze periode zijn planten en dieren minder kwetsbaar. Werk rustig en bij temperaturen tussen 5 en 20°C, zodat vissen en amfibieën voldoende kans hebben om weg te trekken.

Hoe vaak maaien nodig is, hangt af van de ontwikkeling van de vegetatie. Soms is één maaibeurt per jaar voldoende en in sommige sloten kan een jaar worden overgeslagen.
Gebruik bij voorkeur een maaikorf of ecoreiniger om schade aan planten en dieren zoveel mogelijk te beperken.

Lees meer over vergoedingen voor ANLb

Gefaseerd beheer houdt de sloot gezond

Maai of onderhoud niet de hele sloot tegelijk. Door gefaseerd te werken blijft altijd een deel van het leefgebied beschikbaar voor planten en dieren.

Praktisch betekent dit dat u jaarlijks een ander deel van de sloot onderhoudt, bijvoorbeeld door afwisselend vanaf verschillende kanten te werken. Zo blijft de biodiversiteit behouden én blijft de waterafvoer op peil.

Maaisel afvoeren en hergebruiken

Laat maaisel na het maaien minimaal twee dagen langs de sloot liggen in hopen of rillen. Kleine dieren krijgen hierdoor de kans om terug te kruipen naar de sloot of oever.

Voer het maaisel vervolgens binnen twee tot vijf dagen af. Blijft het langer liggen, dan kunnen voedingsstoffen opnieuw in de sloot terechtkomen. Dit vergroot de kans op verruiging, minder stevige oevers en uiteindelijk oeverafkalving.

Het verzamelde maaisel kan worden gecomposteerd of gefermenteerd en later worden ingezet als bodemverbeteraar op het eigen bedrijf.

Praktische tips voor ecologisch slootbeheer

Maai en bagger gefaseerd en nooit de hele sloot tegelijk.
Observeer hoe vegetatie zich ontwikkelt voordat u onderhoud uitvoert.
Laat altijd een deel van de water- en oevervegetatie staan.
Voer maaisel tijdig af om terugspoeling van nutriënten te voorkomen.
Experimenteer met minder beheer en ontdek wat op uw bedrijf mogelijk is.

Baggeren: alleen als het echt nodig is

Bagger een sloot alleen wanneer dit noodzakelijk is voor de waterafvoer.

Houd daarbij rekening met de volgende aandachtspunten:

Laat in ondiepe sloten altijd een sliblaag van circa 10 tot 15 centimeter achter.
Begin bij doodlopende uiteinden van de sloot, zodat waterdieren kunnen wegtrekken.
Werk bij voorkeur tussen september en november.
Bagger zoveel mogelijk vanuit het midden van het slootprofiel.
Leg bagger minimaal twee meter van de oever om uitspoeling van nutriënten naar het water te voorkomen.

“Werk gefaseerd en maai of bagger niet alles tegelijk. Zo blijft het ecosysteem intact én blijft de waterafvoer gegarandeerd.”

Voordelen voor waterkwaliteit, biodiversiteit en bedrijfsvoering

Ecologisch beheer levert voordelen op voor zowel het bedrijf als het milieu.

Voor het milieu:

betere waterkwaliteit door opname van nutriënten door water- en oeverplanten;
meer biodiversiteit in en rondom de sloot;
hogere zuurstofgehalten in het water;
een sterker en veerkrachtiger watersysteem.

Voor het bedrijf:

minder frequent maaien en baggeren;
sterkere oevers met minder kans op afkalving;
minder onderhouds- en herstelwerkzaamheden;
meer weerstand tegen schade door invasieve soorten, zoals de Amerikaanse rivierkreeft;
hergebruik van maaisel en bagger als bodemverbeteraar.