Positieve organische stofbalans

Effectiviteit

Toepasbaarheid

Het opstellen van een organische stofbalans geeft inzicht in de balans tussen de aanvoer en afbraak van organische stof gedurende het jaar. Het is gewenst om de afbraak van bodemorganische stof minimaal te compenseren met de aanvoer van organische stof uit gewasresten, groenbemesters en mest. Dit voorkomt de achteruitgang in het organische stofgehalte in de bodem, houdt de bodemgezondheid in stand en draagt bij aan behoud van opbrengsten. Houd in de bemesting goed rekening met de beschikbare stikstof die vrijkomt uit de aangevoerde organische stofbronnen om stikstofverliezen te voorkomen. De tool www.os-balans.nl geeft snel inzicht in de organische stofbalans.

Bekijk de factsheet

Waarom een organische stofbalans?

De organische stofbalans geeft zowel inzicht in de aanvoer van organische stof met gewasresten, groenbemesters en organische mest als in de afbraak van bodemorganische stof. Om tot een positieve organische stofbalans te komen moet de aanvoer groter zijn dan de afbraak. Organische stof heeft vele, belangrijke functies in de bodem en heeft een belangrijke invloed op de bodemvruchtbaarheid.

Het verbetert de structuur;
Het bevordert de bewerkbaarheid;
Het verhoogt het vochtvasthoudend vermogen van de grond;
Het verhoogt de CEC – ook wel het klei-humuscomplex genoemd – waardoor de bodem meer nutriënten als kalium, calcium en magnesium kan vasthouden en teruggeven aan het gewas;
De organische stof zelf bevat relevante mineralen als stikstof, fosfor en zwavel, die na afbraak van de organische stof beschikbaar komen voor het gewas (mineraliseren);
De toevoer van vers organisch materiaal stimuleert het bodemleven en kan de bodemweerbaarheid verhogen.

Aanvoer van organische stof

De aanvoerbronnen van organische stof zijn: gewasresten die achterblijven, groenbemesters die worden ingewerkt, organische mest en compost. Per gewas en mestsoort zijn kengetallen beschikbaar van de aanvoer van EOS in het Handboek Bodem en Bemesting.

De eenheid voor gewasresten en groenbemesters is kg EOS/ha. De eenheid voor organische mest is kg EOS/ton mest. Met de toegediende hoeveelheid mest per ha worden deze omgerekend naar een hoeveelheid EOS per ha. Door de EOS van alle aanvoerbronnen op te tellen krijg je de totale aanvoer van EOS per ha.

In het Handboek Bodem en Bemesting staan kengetallen voor verschillende soorten groenbemesters, waaronder zaaidatum en gewashoogte. De tabel met zaaidatum in het handboek gebruik je om de verwachtte aanvoer vooraf te plannen. De gewashoogte gebruik je om de gerealiseerde organische stofaanvoer in te schatten. Meer informatie over het toepassen van groenbemesters vind je op onze factsheet hierover.

Afbraak bodem-organische stof

De afbraaksnelheid van bodem-organische stof varieert tussen 1 en 5% per jaar. Dit hangt af van de aard van de organische stof, de grondsoort, het lutumgehalte, de hoogte van het organische-stofgehalte, de C/N-verhouding, de ouderdom van de organische stof, de ontwateringstoestand van het perceel en de pH van de grond.

Het is erg lastig om een goede inschatting te maken van de afbraak van organische stof. Voor het opstellen van de organische stofbalans kan in het meest simpele geval worden uitgegaan van een gemiddelde afbraak op bouwland van 2000 kg organische stof per hectare per jaar. In het Handboek Bodem en Bemesting staan diverse rekenvoorbeelden. Hieronder staat een rekenvoorbeeld uitgelicht.

Tip: Zelf de organische stofbalans berekenen kan met de tool van NMI via www.os-balans.nl. Daarnaast kan met de Praktijktool BodemCoolstof in Farmmaps een inschatting gemaakt worden wat het effect is van maatregelen op het organische stofgehalte van de bodem.

Effectieve organische stof

De aanvoer van organische stof wordt berekend op basis van de effectieve organische stof (EOS). Effectieve organische stof is het deel van de totale organische stof aanvoer dat één jaar na toediening nog over is in de bodem. Wat na één jaar resteert maakt daarna deel uit van de bodemorganische stof.

Bodemonderzoeker Janjo de Haan: “Let op. De afvoer van het gewas is geen onderdeel van de organische stofbalans. De organische stofbalans gaat enerzijds om wat er na een jaar over is in de bodem van de ingewerkte gewasresten, groenbemesters en de aangevoerde organische mest en anderzijds wat de jaarlijkse afbraak is van de organische stof in de bodem.”

Rekenvoorbeeld EOS-aanvoer

Bekijk hier een rekenvoorbeeld voor de EOS-aanvoer bij een 4-jarige rotatie met inzet van vleesvarkensdrijfmest bij consumptieaardappel en op de graanstoppel vóór de groenbemester. Het tarwestro wordt afgevoerd. De kengetallen komen uit de tabellen in het Handboek Bodem en Bemesting en zijn hier te vinden.

Als in dit voorbeeld het stro van de tarwe wordt achtergelaten, levert dat 1000 kg/ha extra EOS-aanvoer op. Gemiddeld over de vier jaar stijgt de EOS-aanvoer naar 1675 kg per ha per jaar. Als daarnaast een varkensdrijfmestgift wordt vervangen door 40 ton rundveedrijfmest per ha, levert dat een EOS-aanvoer op van 1480 kg per ha extra. De EOS-aanvoer stijgt daardoor naar 2075 kg EOS per ha per jaar. Daarmee is de verwachting dat voldoende organische stof wordt aangevoerd om het organisch stofgehalte op peil te houden, als er uitgegaan wordt van een gemiddelde afbraak van 2000 kg organische stof per ha per jaar.

Bekijk meer rekenvoorbeelden Bereken de organische stofbalans voor jouw perceel

Uitvoerbaarheid en kosten

Het opstellen van een organische stofbalans kost weinig tijd en kan gedaan worden met de tool www.os-balans.nl. Om tot een positieve balans te komen moet je mogelijk je vruchtwisseling wijzigen, meer groenbemesters telen en/of andere organische mestsoorten kiezen. Dit kan extra kosten met zich meebrengen. De verwachting is dat goede keuzes hierin zich (op termijn) terugverdienen omdat een goede bodemkwaliteit bijdraagt aan het op peil houden van opbrengsten.