Beweiden optimaliseren

Weidegang zorgt voor een hogere opname van eiwit van eigen land en beperkt de emissie van ammoniak. Het beweiden optimaliseren kan kosten op krachtvoer en loonwerk besparen. Het levert geld op vanwege de geleverde weidemelk, draagt positief bij aan het imago van de melkveehouderij en kan bijdragen aan dierenwelzijn. Door weidegang verder te optimaliseren kun je nog meer winst behalen.

Optimaliseren van weidegang is de sleutel tot verdere kostenbesparing en nog betere benutting van het weidegras. Weidegang is een vak wat gepaard gaat met ervaring, maar het is bekend dat melkveehouders uit gemak in een bepaald systeem blijven opereren. Het is belangrijk om af en toe fris naar de beweidingsstrategie te kijken om verder te kunnen optimaliseren.

Bekijk de factsheet beweiden optimaliseren

Beweiden optimaliseren is een vak

Beweiden is een vak. Opdoen van ervaring, bijleren, uitproberen en nieuwe inzichten toepassen is dus belangrijk. Er zijn vele verschillende beweidingsstrategieën, daarin moet je goed afwegen welke bij je bedrijfssituatie en -doelen passen. Dit kan door weersinvloeden gedurende het jaar ook aangepast worden.

‘Maximale focus op gras is belangrijk, want optimaal weidebeheer gaat niet vanzelf.’

Kort gezegd zijn er vier soorten beweiding:

Omweiden is een systeem waarbij de koeien steeds om de paar dagen een nieuw perceel krijgen.
Standweiden geeft meer rust door de koeien voor langere periode in hetzelfde perceel te laten lopen. Door de wisselende graskwaliteit en wisselend aanbod is bijschakelen met bijvoeren nodig.
Stripweiden gaat over het steeds opnieuw aanbieden van een strip weidegras. De koeien verblijven op hetzelfde perceel, maar krijgen dagelijks een nieuwe strip vers gras.
Roterend standweiden is een rotatie binnen een groot perceel. Krijgen de koeien bij gewoon standweiden drie weken lang het gehele perceel aangeboden, bij roterend standweiden rouleren de koeien binnen dat perceel. Dit geeft een gelijkmatiger grasaanbod en kwaliteit.

Los van deze strategieën zijn er nog meer varianten of combinaties van bovenstaande. Afhankelijk van wat het doel is, welke percelen beschikbaar zijn en hoeveel tijd je hebt voor weidegang kun je een strategie bepalen.

Wat zijn de voordelen van beweiden?

Optimaal beweiden kan kostenverlagend werken door optimalere benutting van eigen eiwit, minder loonwerkerskosten, minder krachtvoerkosten en minder strooisel in de stal.
Melkfabrieken betalen weidemelkpremie voor beweiding. Ook kan het van waarde zijn in het GLB.
Het is bewezen dat er minder ammoniak wordt uitgestoten in de weide omdat vaste mest en urine minder met elkaar reageren doordat het op verschillende plaatsen wordt gelost.
De verspreiding van mest en urine over het land is gunstig voor de bodem en voor weidevogels.

Wat zijn de nadelen van beweiden?

Kosten voor afrastering, watervoorziening en arbeid.

Tip: Weidegang is een vak en het optimaliseren daarvan is niet eenvoudig. Daarom is het belangrijk om ook eens een ronde over jouw percelen te doen met een adviseur. Kennis van buitenaf en een frisse set ogen kan tot nieuwe inzichten leiden.

Meer informatie over beweiden optimaliseren

Extensieve beweiding

Bij extensieve beweiding is de veebezetting lager dan gebruikelijk. Deze maatregel wordt vaak ingezet voor weidevogelbeheer en botanisch beheer, en is bedoeld om variatie in de grasmat te creëren en de bodem niet verder te verrijken maar te verschralen. De maatregel leidt ook (bij een constant of lager bemestingsniveau) tot minder stikstofverliezen in de vorm van nitraat, ammoniak en lachgas. De grootste effecten worden bereikt met een bezetting van maximaal 1,5 GVE per ha tijdens de beweiding.

Bekijk de factsheet extensieve beweiding

Extensivering van de beweiding leidt ertoe dat minder weidemest en daarmee minder stikstof op het perceel terecht komt. Hierdoor wordt het risico op nitraatuitspoeling en stikstofverliezen naar de lucht
verlaagd. Als er daarnaast minder of helemaal niet bemest wordt kan dit ook leiden tot meer kruiden in het grasland. Dit kan een positief effect hebben op insecten en weidevogels. Op percelen met een hoge grasproductie is een te lage veebezetting niet passend, omdat dit kan leiden tot ongewenste verruiging en verbossing van het grasland. Hier is het beter om de productie eerst naar beneden te brengen (maximaal 7 ton ds/ha) voordat extensieve beweiding toegepast wordt. Regulier wordt er gewoonlijk tijdens beweiding gewerkt met veebezettingen van tot 10 GVE per ha. Er is sprake van extensief weiden als er tot maximaal 1,5 GVE per ha wordt geweid.

Tip: Het is van belang om weidevogelbeheer uit te voeren in een samenhangend mozaïek van verschillend landgebruik, waardoor de omstandigheden voor alle levensfasen van weidevogels goed zijn: broedgelegenheid, rust zodat de nesten uitkomen, voldoende voedsel voor kuikens en volwassen vogels, en afwezigheid van predatoren.

Urineplekken in het weiland

Waterkwaliteit

Als er minder urine en weidemest op het perceel terecht komt, wordt het risico op nitraatuitspoeling verlaagd. Vooral onder urineplekken ontstaan lokaal hoge stikstofconcentraties in de bodem, waardoor meer nitraat naar het grondwater uitspoelt.

Emissies

Doordat minder stikstof op het perceel terecht komt, ontstaat er ook minder lachgas op het perceel. Ook de ammoniakemissies van het veld kunnen lager worden.

Weidevogels

Vooral in het voorjaar wordt extensieve beweiding ingezet als maatregel voor weidevogelbeheer. Er ontstaat meer variatie in de structuur van het grasland. In het hoge gras kunnen kuikens van weidevogels dekking vinden, en in het korte gras is de doorwaadbaarheid beter en vinden de vogels makkelijker voedsel. Mestflatten trekken daarnaast insecten aan, die als voedsel voor weidevogels dienen.

Botanische samenstelling

Extensieve beweiding kan ook ingezet worden als beheersmaatregel voor kruidenrijk grasland met een diverse botanische samenstelling. Om van een hoogproductief grasland met grotendeels Engels raaigras te komen naar grasland met veel bloemen en kruiden moet daarnaast ook de bemesting fors verlaagd of helemaal gestopt worden. Dit leidt tot daling van de grasproductie en verschraling van de grond, wat ruimte creëert voor botanisch waardevolle kruiden.

Kosten en opbrengsten extensieve beweiding

Extensieve beweiding zal gepaard (moeten) gaan met daling van de grasproductie en extensiever graslandbeheer. Dit kan, afhankelijk van het totaal bedrijfsoppervlak en het bedrijfssysteem, leiden tot een lagere melkproductie. Daarbij kan extensieve beweiding maar op bepaalde percelen toegepast worden, bijvoorbeeld waar veel weidevogels voorkomen, of op het hele bedrijf. Afhankelijk van het aandeel extensief beheerd weideland zal de impact groter of kleiner zijn. Voor extensieve beweiding ten behoeve van weidevogelbeheer kunnen subsidies aangevraagd worden, bijvoorbeeld via het ANLb-beheerpakket 106 (extensieve beweiding tussen 1 mei en 15 juni). Ook voor kruidenrijk grasland kunnen vaak vergoedingen of premies ontvangen worden.